嚔

Nguồn gốc

left-right

Khang Hy

【唐韻】都計切【集韻】【韻會】【正韻】丁計切，𠀤音帝。【說文】悟解氣也。【玉篇】噴鼻也。【詩·邶風】願言則嚔。【傳】嚔，跲也。【箋】今俗人嚔云：人道我，此古之遺語也。【禮·月令】民多鼽嚔。【集韻】或作㗣。【詩·釋文】一作疐。又【集韻】陟利切，音致。本作疐。礙不行也。◎按詩釋文嚔，竹利反，又丁四反，又豬吏反，或竹季反，鄭音都麗反，凡五音。韻書止收二音。鼽字原从丸。

Thuyết Văn

悟解气也。 从口。疐聲。

Chú giải Đoàn Ngọc Tài

悟解气者、欠字下云張口气悟是也。悟、覺也。解、散也。通俗文曰。張口運气謂之欠㰦。鄭注周易百果艸木皆甲坼曰。皆、讀爲人倦解之解。郭注方言蛤解曰。解、讀解悟聲之解。皆是許意。嚔與欠異音同義。玉裁按。許說嚔義非是。不必曲侚。嚔之見於月令、內則者各一。鄭氏終風箋曰。疐讀當爲不敢嚔咳之嚔。今俗人嚔云人道我。此古之遺語也。月令。民多鼽嚔。謂鼻塞而妨嚔。說文噴下一曰鼻。而釋嚔爲欠。直以其字从口不从鼻故耳。殊不思內則旣云不敢嚔。又云不敢欠。其爲二事憭然。素問說五气所病。腎爲欠爲嚔。亦分二事。倘云嚔卽是欠。則內則、素問皆不可通矣。故嚔解當改云歕鼻也爲安。口與鼻同時气出。此字之所以从口也。至若詩願言則疐。毛傳云。疐、跲也。釋文疐作疌。跲作劫。自是古字通叚。觀狼跋傳疐、跲也。而其疐本又作疌。可證。崔靈恩集注乃改劫爲㰦。訓以今俗人體倦則伸。志倦則㰦。音丘據反。是葢以附合許之嚔解。而不知許自解嚔。非解毛之疐也。改疐爲嚔。自鄭君始。許在鄭前。安得從鄭易毛。各本有詩曰願言則嚔六字。休寧汪氏龍以爲後人妄增者。是也。今刪。學者可以知毛、許於詩本無㰦說。唐石經作嚔者、乃從鄭。非從毛。 都計切。古音在十二部。

【嚔】 (đế) Lục thư: Hình thanh Cấu trúc: Nghĩa phù (意符): 口 (khẩu) | Thanh phù (聲符): 疐 (chí) Phiên thiết: Đô kế thiết Thượng tự: 都 (đô) | Hạ tự: 計 (kế) Trung cổ thanh mẫu: 端母 — toàn thanh (全清) Quy tắc: thanh mẫu 'đ' + vận mẫu 'ê' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → sắc Suy luận: đế (âm hệ: 0 | từ vựng: 0) Nghĩa: ngộ (Tỏ ngộ) giải (Bửa ra) khí (Hơi) vậy

Tự hình

• Tiểu triện
• Khải thư

Dị thể: 嚏