齿

chǐxỉNôm xỉ

Hán Việt: xỉ · Pinyin: chǐ · Nôm: xỉ

Tổng quan

Răng. Mọc lúc nhỏ gọi là nhũ xỉ [乳齒] răng sữa, mọc lúc lớn gọi là vĩnh cửu xỉ [永乆齒] răng già

Pinyin
chǐ
Hán Việt
xỉ
Âm Nôm
xỉ
Chú âm
ㄔˇ
Unicode
U+9F7F
Số nét
8
Cấu trúc
top-bottom
Phồn thể
齒
Giản thể
齿
Thương Hiệt
YMUO

齿冠 · 齿冷 · 齿列 · 齿印 · 齿及 · 齿发 · 齿孔 · 齿寒

  • Thuyết Văn Giải Tự
  • Khang Hy Tự Điển

Âm vận

Pinyinchǐ
Hán Việtxỉ
Âm Nômxỉa
Quảng Đôngci2
Chú âmㄔˇ
Hán ngữ Trung cổchjix
Baxter-Sagartt-[k]ʰə(ŋ)ʔ
Hán ngữ Thượng cổt-[k]ʰə(ŋ)ʔ
Phản thiết稱拯切
Thanh mẫu昌
Vận止
Đẳng3

Nghĩa

Việt

  • Thiều Chửu Giản thể của chữ 齒
  • Thiều Chửu Răng. Mọc lúc nhỏ gọi là nhũ xỉ [乳齒] răng sữa, mọc lúc lớn gọi là vĩnh cửu xỉ [永乆齒] răng già. Tuổi. Kể tuổi mà định trên dưới gọi là tự xỉ [序齒]. Kể. Kể làm người cùng bọn với mình gọi là xỉ [齒], không kể làm bọn với mình gọi là bất xỉ [不齒]. Vật gì xếp bày như hàm răng đều gọi là xỉ. Như cứ xỉ [鋸齒] răng cưa. Lượng số tuổi ngựa cũng gọi là xỉ

Nôm

  • Giản Dị Hán Nôm xỉ xỉa xói, xỉ luân (nhạo); xấp xỉ [Eng: to poke one's finger at somebody , to mock at; approximately]
  • Giản Dị Hán Nôm xỉa xỉa răng; xỉa xói; xỉa tiền [Eng: o pick one's teeth, to poke one's finger at somebody, to pay money]

Mainland

  • Tân Hoa Tự Điển 齿 (象形。甲骨文,象嘴里的牙齿,象形字。战国文字在上面加了个声符止”,成为形声字。小篆同。本义牙) 同本义 男以八月而生齿,八岁而龀,女七月生齿,七岁而龀。--《大戴礼记·易本命》 发堕齿槁。--《素问·上古天真论》。注齿为骨余。” 又如齿吻(齿及唇); 齿颊(牙齿与脸颊) 排列如齿状的物品 齿革羽毛。--《书·禹贡》。传象牙也。” 又如锯齿; 梳齿; 羊齿(一种植物) 指年龄 齿路马有诛。--《礼记·曲礼》。注数年也。” 古者谓年龄,齿亦龄也。--《礼记·文王世子》 退 齿 chǐ ①人或某些动物咀嚼食物的器官，由坚固的骨组织和釉质构成。通称牙或牙齿。 ②呈齿形的东西锯～。 ③年龄～迈（年老）。 ④说到; 提及何足挂～。 【齿及】说到。 【齿冷】耻笑; 讥笑令人～。 【齿轮】周边均匀分布着许多齿的轮子，是机器上最常用、最重要的零件之一。 【齿鸟类】〈生〉古代鸟类。有牙无翅，脚发达。化石多在白垩纪土层中发现。 齿（齲）chǐ ⒈门牙，泛指牙齿唇～相依。唇亡～寒。犬～。臼～。 ⒉排列像齿状的东西～轮。钢锯～。 ⒊年龄年～。马～徒增（马齿马牙齿随年龄的增长而增添。〈喻〉自己年龄增长了，但学问未长，事无成就，白白地度过了日子）。 ⒋提及，说到～及。挂～。不足～数。为人所不～。 ⒌〈古〉并列，排列百官以此相～。 ⒍〈古〉录用循名责实，虚伪不～。

Eng

  • CC-CEDICT tooth, CL:顆, 颗[ke1]

Nguồn gốc

top-bottom

Khang Hy

 〔古文〕：𠚒、𠔒、𦥒、𣥫、𦥪【唐韻】【廣韻】昌里切【集韻】【類篇】【韻會】醜止切【正韻】昌止切，𠀤音䊼。【說文】口齗骨也。象口齒之形。牙，牡齒也。【字彙】上曰齒。下曰牙。【顏師古·急就篇註】齒者總謂口中之骨，主齰齧者也。【周禮·秋官·小司𡨥之職】自生齒以上，登於天府。【鄭註】人生齒而體備，男八月，女七月而生齒。 又【釋名】齒，始也。少長別，始乎此也。以齒食多者長也，食少者幼也。 又【爾雅·釋詁】齯齒，壽也。註：齒墮更生細者。通作兒。【詩·魯頌】黃髮兒齒。 又年也。又列也。【左傳·隱十一年】寡人若朝於薛，不敢與諸任齒。【杜註】齒，列也。【疏】禮記文王世子曰：古者謂年齡，齒亦齡也。然則齒是年之別名，人以年齒相次列，以爵位用次列，亦名爲齒，故云齒列也。【左傳·昭元年】使后子與子干齒。【杜註】以年齒高下而坐。 又【禮·曲禮】齒路馬有誅。【疏】論量君馬歲數，亦被責罰，皆廣敬也。 又類也。【管子·弟子職】同嗛以齒。【註】齒，類也。謂食盡則以其所盡之類而進。 又【廣韻】錄也。 又金齒，地名。 又魚齒，山名。在潁川郡。見【後漢·郡國志】。 又鑿齒，獸名。【揚雄·長楊賦】鑿齒之徒。【註】獸齒似鑿，能食人。 又羊齒，草名。【爾雅·釋草】緜馬羊齒。【郭註】草細葉，葉羅生而毛，似羊齒，今江東呼爲雁齒。 又黑齒，外國姓。 又鑿齒，人名。【山海經】羿與鑿齒戰於壽華之野。【郭註】鑿齒，人齒如鑿，長五六寸，因以爲名。又習鑿齒，晉人名。 又【集韻】稱拯切，稱上聲。齒也。 考證：〔【爾雅·釋詁】齒，壽也。 又兒齒，齒落更生，壽徵也。〕　謹按爾雅以齯齒爲壽，不以齒爲壽。今謹改齯齒壽也。註齒墮更生細者通作兒。

Thuyết Văn

口齗骨也。 象口齒之形。 止聲。 凡齒之屬皆从齒。

Chú giải Đoàn Ngọc Tài

鄭注周禮曰。人生齒而體僃。男八月、女七月而生齒。 者、象齒。餘字也。 昌里切。一部。

【齒】 (xỉ) Lục thư: Tượng hình Cấu trúc: Tượng hình — Từ: 齒 (xỉ (Răng. Mọc lúc nhỏ gọ)) Phiên thiết: Xương lí thiết Thượng tự: 昌 (xương) , Hạ tự: 里 (lí) Trung cổ thanh mẫu: 昌母 — thứ thanh (次清) Quy tắc: thanh mẫu 'x' + vận mẫu 'i' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → hỏi Suy luận: xỉ (âm hệ: 0 , từ vựng: 0) Nghĩa: khẩu (Cái miệng. Phép tính) ngân (Lợi) cốt (Xương) vậy。 tượng (Con voi.) khẩu (Cái miệng…

Tự hình

  • Giáp cốt
  • Kim văn
  • Chữ lụa
  • Tiểu triện
  • Khải thư
  • Hành thư
  • Thảo thư

Dị thể: 歯 · 㒶 · 𠔒 · 𠚄 · 𠚒 · 𠚕 · 𡽔 · 𣥫 · 𣦋 · 𣦗 · 𦥒 · 𦦂