帝
đế
Hán Việt: đế · Pinyin: dì
Tổng quan
hoàng đế
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | dì |
|---|---|
| Hán Việt | đế |
| Quảng Đông | dai3 |
| Mân Nam | tè |
| Nhật Bản | MIKADO |
| Hàn Quốc | 제 |
| Chú âm | ㄉㄧˋ |
| Hán ngữ Trung cổ | teh |
| Baxter-Sagart | tˤek-s |
| Hán ngữ Thượng cổ | tˤek-s |
| Phản thiết | 丁計切 |
| Thanh mẫu | 端 |
| Vận | 霽 |
| Đẳng | 4 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Vua. Vị thần rất tôn gọi là {đế}. Như trời gọi là {thượng đế} [上帝].;
Nôm
- Bảng Tra Chữ Nôm đế hoàng đế, đế vương; đế chế [Eng: emperor, monarch; monarchy]
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: đê Xuất hiện 8 lần trong Truyện Kiều 1871
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: đê Xuất hiện 4 lần trong Truyện Kiều 1902
Taiwan
- MOE · 教育部重編國語辭典 [名] 1.天子、君主。如：「稱帝」、「先帝」、「三皇五帝」。《戰國策．趙策三》：「秦所以急圍趙者，前與齊湣王爭強為帝。」 2.天神，宇宙的主宰。如：「上帝」、「天帝」、「玉皇大帝」。《左傳．僖公十年》：「夷吾無禮，余得請於帝矣。」 3.泛指其他尊貴的神。《漢書．卷一．高帝紀上》：「吾子，白帝子也，化為蛇，當道，今者赤帝子斬之。」
Mainland
- Tân Hoa Tự Điển 帝 (象形。甲骨文字形,象花蒂的全形。上面象花的子房,中间象花萼(花瓣外面的绿片)。下面下垂的象雌雄花蕊。本义花蒂) 天帝,上帝。宗教或神话中称主宰万物的神。最高的天神。古人想像中宇宙万物的主宰 帝,上帝,天之神也。--《字汇》 帝命不时。--《诗·大雅·文王》 又 在帝左右。 兆五帝于四郊。--《周礼·大宗伯》 操蛇之神闻之,惧其不已也,告之于帝。--《列子·汤问》 又如帝乡(传说中天帝居住的仙乡);帝君(古人对神的尊称);帝江(传说中的神名。居于天山”) 君主,皇帝 帝, 帝 dì ①神话传说或宗教经典称宇宙的创造者或主宰者天～、上～。 ②君主；皇帝…
Eng
- CC-CEDICT emperor
ja
- JMdict emperor (of Japan)|mikado|(the gates of an) imperial residence
Nguồn gốc
top-bottom
Khang Hy
〔古文〕：𢂇、𠫦【唐韻】都計切【集韻】【韻會】【正韻】丁計切，𠀤音諦。【說文】諦也。王天下之號也。【爾雅·釋詁】君也。【白虎通】德合天者稱帝。【書·堯典序】昔在帝堯，聰明文思，光宅天下。【疏】帝者，天之一名，所以名帝。帝者，諦也。言天蕩然無心，忘于物我，公平通遠，舉事審諦，故謂之帝也。五帝道同于此，亦能審諦，故取其名。【呂氏春秋】帝者，天下之所適。王者，天下之所往。【管子·兵法篇】察道者帝，通德者王。【史記·高帝紀】乃卽皇帝位汜水之南。【註】蔡邕曰：上古天子稱皇，其次稱帝。 又諡法。【史記·正義】德象天地曰帝。 又上帝，天也。【易·鼎卦】聖人亨，以享上帝。【書·舜典】肆類于上帝。 又五帝，神名。【周禮·春官·小宗伯】兆五帝于四郊。【註】蒼帝曰靈威仰，赤帝曰赤熛怒，黃帝曰含樞紐，白帝曰白招拒，黑帝曰汁光紀。【家語】季康子問五帝之名。孔子曰：天有五行，金木水火土，分時化育以成萬物。其神謂之五帝。 又星名。【史記·天官書】中宮天極星，其一明者，太乙常居也。【註】文耀鉤云：中宮大帝，其精北極星。春秋合誠圖云：紫微大帝室，太乙之精也。正義曰：太乙，天帝之別名也。【又】大角者，天王帝廷。【註】索隱曰：援神契云：大角爲坐候。宋均云：坐，帝坐也。【又】太微三光之廷，其內五星，五帝座。 又地名。【左傳·僖三十一年】衞遷于帝丘。【註】帝丘，今東郡濮陽縣，故帝顓頊之墟，故曰帝丘。 考證：〔【書·堯典傳】昔在帝堯，聰明文思，光宅天下。〕 謹按此係書序文。傳改序。〔【周禮·春官·小宗伯】【註】黑帝曰叶光紀。〕 謹照原文叶改汁。
Thuyết Văn
諦也。 王天下之號。从𠄞。朿聲。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
見春秋元命苞、春秋運斗樞。毛詩故訓傳曰。審諦如帝。 都計切。古音第十六部。
【帝】 (đế) Lục thư: Giả tá Cấu trúc: Giả tá — Từ: 𠄞 (𠄞) Phiên thiết: Đô kế thiết Thượng tự: 都 (đô) | Hạ tự: 計 (kế) Trung cổ thanh mẫu: 端母 — toàn thanh (全清) Quy tắc: thanh mẫu 'đ' + vận mẫu 'ê' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → sắc Suy luận: đế (âm hệ: 0 | từ vựng: 0) Nghĩa: đế (Xét kỹ) vậy。 vương (Vua.) thiên (Bầu trời.) hạ (Dưới) chi (Chưng) hào (Kêu gào)
Tự hình
- Giáp cốt
- Kim văn
- Chữ lụa
- Tiểu triện
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư
Dị thể: 𠫦 · 𢂇