濟
tể
Hán Việt: tể · Pinyin: jǐ
Tổng quan
济水[Ji3 Shui3] họ [Ji3] 济济[ji3 ji3] vượt sông cứu trợ có ích
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | jǐ |
|---|---|
| Hán Việt | tể |
| Quảng Đông | zai2 |
| Mân Nam | tsè |
| Nhật Bản | SUMU |
| Hàn Quốc | 제 |
| Chú âm | ㄐㄧˇ |
| Hán ngữ Trung cổ | ceh |
| Baxter-Sagart | [ts]ˤ[i]jʔ |
| Hán ngữ Thượng cổ | [ts]ˤ[i]jʔ |
| Phản thiết | 子計切 |
| Thanh mẫu | 精 |
| Vận | 霽 |
| Đẳng | 4 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Sông {Tể}. {Tể tể} [濟濟] đông đúc (tả cái vẻ đông mà thịnh). Một âm là {tế}. Qua sang. Như {tế độ} [濟渡] chữ nhà Phật, ý nói Phật cứu vớt người khỏi bể khổ, như người vớt kẻ chết đuối chở sang bên kia sông vậy. Bến đò, chỗ lội sang. Nên, xong. Như {bất tế sự} [不濟事] chẳng nên việc.…
Nôm
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: tế Xuất hiện 1 lần trong Truyện Kiều 1902
Taiwan
- MOE · 教育部重編國語辭典 參見「濟水」、「濟濟」等條。
Eng
- CC-CEDICT used in place names associated with the Ji River 濟水|济水[Ji3 Shui3]|surname Ji
- CC-CEDICT used in 濟濟|济济[ji3 ji3]
- CC-CEDICT to cross a river|to aid or relieve|to be of help
Nguồn gốc
left-right
Khang Hy
〔古文〕：泲、㴉【唐韻】【集韻】【韻會】【正韻】𠀤子禮切，音秭。水名。【說文】水出常山郡房子縣贊皇山。【釋名】濟，濟也，源出河北濟河而南也。【風俗通·山澤篇】濟者齊，齊其度量也。【書·禹貢】導沇水，東流爲濟。【傳】泉源爲沇，流去爲濟。 又水名，出酈縣。【山海經】支離之山，濟水出焉。 又濟南，郡名。【廣輿記】漢初爲濟南國，景帝時分郡。 又濟濟，衆盛之貌。一曰多威儀也。【詩·大雅】濟濟多士。 又【廣韻】【集韻】【韻會】【正韻】𠀤子計切，音霽。渡也。【揚子·方言】過渡謂之涉濟。【詩·邶風】濟有深涉。 又止也。【詩·鄘風】旣不我嘉，不能旋濟。 又與霽通。亦止也。【爾雅·釋天】濟，謂之霽。【疏】濟，止也。今南陽人呼雨止爲霽。 又成也。【左傳·僖二十年】以欲從人則可，以人從欲鮮濟。 又利用也。【易·繫辭】臼杵之利，萬民以濟。 又益也。【左傳·桓十一年】莫敖曰：盍請濟師于王。又賙救也。【易·繫辭】知周乎萬物，而道濟天下。 又相助也。【易·謙卦】天道下濟而光明。 又【揚子·方言】濟，憂也。陳楚或曰溼，或曰濟。 又讀作擠，滅也。【晉語】二帝用師，以相濟也。【註】濟，當讀爲擠。 又【集韻】前西切，音齊。濟濟，祭祀容。 又在禮切，音薺。與霽同。
Thuyết Văn
𣺴水。出常山房子贊皇山。東入泜。 从水。𠫼聲。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
常山郡房子、見前志。後志云。常山國房子。今直隷正定府贊皇縣是其地。前志房子下曰。贊皇山、石濟水所出。東至廮陶入泜。後志曰。贊皇山在縣西南六十里。濟水所出。按此水名與四瀆之字各不同。而經傳皆作濟。風俗通遂誤以常山房子之水列入四瀆。而云廟在東郡臨邑縣。豈知班志臨邑下云有廟、字固作乎。今本前志石濟水、石字疑衍。以說文、風俗通、後志正之。皆不當有石字。一統志曰。舊志云槐水出黃沙嶺。流經贊皇縣西北十里。入元氏縣畍。合泜水。又東南歷高邑、柏鄉、達寧、晉縣。入胡盧河。卽古大陸澤。玉裁謂槐水卽古濟水也。贊皇山在今贊皇縣西南。 子禮切。十五部。今字以爲濟渡字。
【濟】 (tể ⟨tế⟩) Lục thư: Hình thanh Cấu trúc: Nghĩa phù (意符): 水 (thuỷ) | Thanh phù (聲符): 𠫼 (𠫼) Phiên thiết: Tử lễ thiết Thượng tự: 子 (tử) | Hạ tự: 禮 (lễ) Trung cổ thanh mẫu: 精母 — toàn thanh (全清) Quy tắc: thanh mẫu 't' + vận mẫu 'ê' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → hỏi Suy luận: tể (âm hệ: 0 | từ vựng: 0) Nghĩa: 𣺴 thủy (Nước.)。 xuất (Ra ngoài) thường (Thường (lâu mãi). Nh) san (Núi) phòng (Cái buồn…
Tự hình
- Kim văn
- Tiểu triện
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư
Dị thể: 済 · 㴉 · 𣳵 · 𣸓 · 𣸫 · 𣺃 · 𣺴 · 𣾯 · 𤀮 · 𬈀 · 泲 · 济