谛
đế
Hán Việt: đế · Pinyin: tí
Tổng quan
xem xét sự thật (Phật giáo)
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | dì |
|---|---|
| Hán Việt | đế |
| Quảng Đông | dai3 |
| Chú âm | ㄉㄧˋ |
| Hán ngữ Trung cổ | teh |
| Phản thiết | 田黎切 |
| Thanh mẫu | 定 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Giản thể của chữ 諦
- Thiều Chửu Xét kỹ, rõ. Như {đế thị} [諦視] coi kỹ càng. Chữ nhà Phật dùng như nghĩa chữ {chân ngôn} [真言]. Như tham thấu lẽ thiền gọi là {đắc diệu đế} [得妙諦] được phép rất mầu. Nhà Phật nói đời người là khổ, đúng là khổ, thế là {khổ đế} [苦諦]. Sở dĩ phải khổ là vì trước đã làm nhiều nhân xấu như…
Mainland
- Tân Hoa Tự Điển 谛 (形声。从言,帝声。本义细察;详审) 同本义 谛,审也。从言,帝声,字亦作謆。--《说文》 军当远出,卿诸人好谛其事。--《三国志》 明白;了解 或有未谛,循循诱之。--鲁迅《且介亭杂文》 谛 详细,仔细 当时乍见惊心目,凝视谛听殊未足。--白居易《霓裳羽衣舞歌》 审谛之,短小,黑赤色,顿非前物。--《聊斋志异·促织》 又如谛听(仔细地听) 谛 佛教名词。谓真实无谬的道理 实义是谛义、真义、如义、不颠倒义、无虚诳义。--《大毗婆沙论》 事物的 谛 dì ①仔细（看或听）～听。 ②道理；真理真～。 谛tí 1.号哭。
Eng
- CC-CEDICT to examine|truth (Buddhism)
Nguồn gốc
left-right
Khang Hy
【唐韻】都計切【集韻】【韻會】【正韻】丁計切，𠀤音帝。【說文】審也。【書·洪範·孔傳】必微諦。【疏】聽當別彼是非，必微妙而審諦也。【後漢·祭祀志】褅之爲言諦也。諦諟昭穆尊𤰞之義。又【李雲傳】帝者，諦也。【註】審諦於物也。【魏志·明帝紀】君諦視之勿誤也。【關尹子·九藥篇】諦毫末者，不見天地之大。【劉勰·新論·專學篇】心不在學而强諷誦，雖入於耳而不諦於心。 又四諦。【魏書·釋老志】初根，人爲小乗，行四諦法。【釋典·心經】四諦：苦集滅道。苦謂生老病死，集謂集聚骨肉財帛，滅謂壞滅，道謂修行。又二諦：世諦以世俗顯緣起之事，諸法歷然，勸臣子以忠孝，勸家國以和治，此依俗諦。眞諦彰本寂之理，一性泯然，是非雙泯，能所俱亡，此依眞諦。 又【集韻】或作諟、𧫚，互詳二字註。 又【集韻】田黎切，音題。號也。與嗁、謕𠀤同。 又通作啼。【荀子·禮論篇】哭泣諦號。【註】啼、諦通用。
Thuyết Văn
審也。 从言。帝聲。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
毛傳曰審諦如帝。 都計切。十六部。
【諦】 (đế ⟨đề⟩) Lục thư: Hình thanh Cấu trúc: Nghĩa phù (意符): 言 (ngôn) | Thanh phù (聲符): 帝 (đấy) Phiên thiết: Đô kế thiết Thượng tự: 都 (đô) | Hạ tự: 計 (kế) Trung cổ thanh mẫu: 端母 — toàn thanh (全清) Quy tắc: thanh mẫu 'đ' + vận mẫu 'ê' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → sắc Suy luận: đế (âm hệ: 0 | từ vựng: 0) Nghĩa: thẩm (Xét rõ) vậy
Tự hình
- Tiểu triện
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư
Dị thể: 諟 · 𧫚 · 諟 · 谛 · 谛 · 諦 · 谛 · 諦