鑿
tạcNôm tọac
Hán Việt: tạc · Pinyin: záo · Nôm: tọac
Tổng quan
Cái đục. Tục gọi là tạc tử [鑿子]
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | záo |
|---|---|
| Hán Việt | tạc |
| Âm Nôm | toạc |
| Quảng Đông | cou3 |
| Mân Nam | tsha̍k |
| Nhật Bản | NOMI |
| Hàn Quốc | 착 |
| Chú âm | ㄗㄠˊ |
| Hán ngữ Trung cổ | cak |
| Baxter-Sagart | [dz]ˤawk |
| Hán ngữ Thượng cổ | [dz]ˤawk |
| Phản thiết | 卽各切 |
| Thanh mẫu | 精 |
| Vận | 鐸 |
| Đẳng | 1 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Cái đục. Tục gọi là tạc tử [鑿子]. Đào. Như tạc tỉnh nhi ẩm [鑿井而飲] (Kích nhưỡng ca [擊壤歌]) đào giếng mà uống. Cái lỗ đầu cột. Như nhuế tạc [枘鑿] lỗ tròn, xà vuông, không tra vào được. Vì thế nên hai bên ý kiến khác nhau, không thể dung hợp được cũng gọi là nhuế tạc. Xuyên tạc. Lẽ không thể thông được mà cứ cố nói cho thông gọi là xuyên tạc [穿鑿]. Rành rọt. Như ngôn chí tạc tạc [言之鑿鑿] nói ra rành rọt. Giã gạo cho thật trắng
Nôm
- Nguyễn Trãi Quốc Âm Từ Điển tạc 鑿 đgt. đào. Dưới tạc nên ao chín khúc, trong nuôi được cá nghìn đầu. (Bảo kính 154.3). đng đào
- Từ điển Hán Nôm (Viện Hán Nôm) tạc ghi tạc [Eng: to engrave something on one's memory]
- Hồng Nghĩa Giác Tư Y Thư [Hồng nghĩa giác tư y thư] thất niêm nhuế tạc hỗn hào
- Bảng Tra Chữ Nôm toạc toạc ra [Eng: to speak bluntly]
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: toạc Xuất hiện 3 lần trong Truyện Kiều 1871
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: toạc Xuất hiện 3 lần trong Truyện Kiều 1902
Taiwan
- MOE · 教育部重編國語辭典 (一)之語音。
Eng
- CC-CEDICT (bound form) chisel, to bore a hole; to chisel; to dig, (literary) certain; authentic; irrefutable, also pr. [zuo4]
- JMdict chisel
ja
- JMdict 鑿（のみ）
Nguồn gốc
top-bottom
Khang Hy
〔古文〕：𨰒【唐韻】在各切【集韻】【韻會】【正韻】疾各切，𠀤音昨。【廣韻】鏨也。【古史考】孟莊子作鑿。【師古曰】鑿所以穿木也。 又【說文】穿木也。【易·繫辭·刳木爲舟疏】刳鑿其中。 又【詩·豳風】二之日鑿冰冲冲。【朱註】鑿冰，取冰於山也。 又黥𠛬。【前漢·𠛬法志】其次用鑽鑿。【註】鑿，黥𠛬也。 又開也。【前漢·張騫傳】然騫鑿空。【註】鑿，開也。空，通也。騫始開通西域道也。 又造也。【公羊傳·成十三年】公鑿行也。【註】鑿，猶更造之意。【釋文】鑿，在洛反。猶造意也。 又【韻會】六情曰六鑿。【莊子·外物篇】心無天游，則六鑿相攘。【註】六情也。 又【正字通】恣意不求合義理，謂之鑿。【孟子】爲其鑿也。【前漢·禮樂志】以意穿鑿。 又書名。緯書有【乾坤鑿度】。 又【廣韻】則落切【集韻】【韻會】【正韻】卽各切，𠀤音作。【集韻】鮮明貌。【詩·唐風】白石鑿鑿。【傳】鑿鑿，鮮明貌。【釋文】鑿，子洛反。 又【九章算術】粟率五十，鑿二十四。言粟五斗，爲米二斗四升。【左傳·桓二年】粢食不鑿。【註】不精鑿。【釋文】鑿，子洛反。【杜甫詩】秋菰成黑米，精鑿傳白粲。 又【廣韻】【集韻】𠀤昨木切，音族。【廣韻】鑿鏤花葉。 又【集韻】【韻會】【正韻】𠀤在到切，漕去聲。【集韻】穿空也。【增韻】孔寵。【周禮·冬官考工記·輪人】凡輻，量其鑿深以爲輻廣。【釋文】鑿，曹報反。又如字。【前漢·楚元王傳】羊入其鑿。【師古註】鑿，在到反。謂所穿冢藏者。【楚辭·九辯】何時俗之工巧兮，滅規矩而攺鑿。獨耿介而不隨兮，願慕先聖之遺敎。 又【集韻】七到切，音操。宂也。 又【唐韻正】平聲，音漕。【水經注】桓𤣥有問鼎之志，乃漕一洲，以充百數。漕卽鑿字。 又【韻補】叶脞五切，租上聲。【易林】鉛刀攻玉，無不鑽鑿。龍體具舉，魯班爲輔。
Thuyết Văn
所㠯穿木也。 从金。糳省聲。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
所以二字今補。穿木之器曰鑿。因之旣穿之孔亦曰鑿矣。考工記曰。量其鑿深以爲輻廣。九辨。圜鑿而方枘。音家讀曹報反。 在各切。古音在二部。
【鑿】 (tạc) Lục thư: Hình thanh Cấu trúc: Nghĩa phù (意符): 金 (kim) , Thanh phù (聲符): 糳省 (糳 tỉnh) Phiên thiết: Tại các thiết Thượng tự: 在 (tại) , Hạ tự: 各 (các) Trung cổ thanh mẫu: 從母 — toàn trọc (全濁) Quy tắc: thanh mẫu 't' + vận mẫu 'ăc' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → nặng Suy luận: tặc (âm hệ: 0 , từ vựng: 0) Nghĩa: sở (Xứ sở. Như công sở) dĩ xuyên (Thủng lỗ.) mộc (Cây) vậy
Tự hình
- Giáp cốt
- Kim văn
- Chữ lụa
- Tiểu triện
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư
Dị thể: 䥣 · 𣪲 · 𣪻 · 𣫞 · 𣫩 · 𣫫 · 𨖐 · 𨗩 · 𨯳 · 𨰒 · 𨰢 · 𪚆