雉
trĩ
Hán Việt: trĩ · Pinyin: zhì
Tổng quan
Con trĩ (con dẽ) hay ăn hại thóc lúa rau cỏ. Vì mụ Lã hậu [呂后] nhà Hán [漢] tên là Trĩ [雉], nên người ta kiêng mà gọi con trĩ là
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | zhì |
|---|---|
| Hán Việt | trĩ |
| Quảng Đông | zi6 |
| Mân Nam | thī |
| Nhật Bản | KIJI |
| Hàn Quốc | 치 |
| Chú âm | ㄓˋ |
| Hán ngữ Trung cổ | driix |
| Baxter-Sagart | lr[i]jʔ |
| Hán ngữ Thượng cổ | lr[i]jʔ |
| Phản thiết | 弋爾反 |
| Thanh mẫu | 以 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Con trĩ (con dẽ) hay ăn hại thóc lúa rau cỏ. Vì mụ Lã hậu [呂后] nhà Hán [漢] tên là Trĩ [雉], nên người ta kiêng mà gọi con trĩ là {dã kê} [野雞]. Một cách đo về việc kiến trúc ngày xưa, vuông một trượng gọi là {đổ} [堵], ba đổ gọi là {trĩ} [雉]. Vì thế nên những bức tường thấp trên mặt…
Nôm
- Bảng Tra Chữ Nôm trẩy trẩy hội [Eng: to go on (a) pilgrimage]
- Bảng Tra Chữ Nôm trễ trễ xe [Eng: to be late when catching the car]
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: trĩ Xuất hiện 1 lần trong Truyện Kiều bản 1866
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: dẽ Xuất hiện 2 lần trong Truyện Kiều 1871
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: dẽ Xuất hiện 1 lần trong Truyện Kiều 1902
Taiwan
- MOE · 教育部重編國語辭典 [名] 1.動物名。脊椎動物門鳥綱雞形目。雄雉尾長，羽毛鮮豔美麗，多為赤銅色或深綠色；雌鳥尾稍短，毛灰褐色。俗稱為「野雞」。 2.量詞。古代計算城牆面積的單位。長三丈高一丈為一雉。《左傳．隱公元年》：「都城過百雉，國之害也。」南朝梁．劉勰《文心雕龍．檄移》：「萬雉之城，顛墜於一檄者也。」
Mainland
- Tân Hoa Tự Điển 雉 (形声。从隹,矢声。隹,短尾鸟的总称。本义野鸡) 同本义 雉有十四种。--《说文》 雉者,野鸟。--《尚书大传》 雉,耿介之鸟也。--《韩诗章句》 离为雉。--《易·说卦》 凡挚士雉谓其守介节。交有时,别有伦也。--《礼记·曲礼》 雄雉于飞。--《诗·邶风·雄雉》 无雉兔鲋鱼。--《墨子·公输》 又如雉尾扇(野鸡尾部羽毛制作的扇子。亦为仪仗之一);雉尾(皇帝坐朝时左右侍从所执的用野鸡尾羽制的扇障);雉经(吊死;上吊) 古代计算城墙面积的单位 五楮而 雉zhì ⒈俗称"野鸡"，已少见，要保护，禁止猎杀。现已能人工饲养。雄的尾长，羽毛鲜艳美丽。雌的尾短，…
Eng
- CC-CEDICT ringed pheasant
ja
- JMdict green pheasant (Phasianus versicolor)|Japanese green pheasant
Nguồn gốc
left-right
Khang Hy
〔古文〕：𨿘、𪁩【唐韻】【集韻】直几切【韻會】【正韻】丈几切，𠀤音薙【說文】雉有十四種。【爾雅·釋鳥】鷂雉、鷮雉、鳪雉、鷩雉、秩秩海雉、鸐山雉、雗雉、鵫雉。雉絕有力奮。伊洛而南，素質五彩皆備成章曰翬。江淮而南，靑質五彩皆備成章曰鷂。南方曰𠷎，東方曰鶅，北方曰鵗，西方曰鷷。【疏】別諸雉之名也。【易·說卦】離爲雉。【周禮·春官·大宗伯】六摯，士執雉。【公羊傳·襄二十七年】昧雉彼視。 又【爾雅·釋鳥】鵽鳩，𡨥雉。【註】𡨥雉，一名鵽鳩。 又【晏子·問篇】鄒滕雉犇而出其地，猶稱公侯。 又【晉語】雉經於新城之廟。【註】雉經，頭搶而懸也。 又【周禮·冬官考工記·匠人】王宮門阿之制五雉，宮隅之制七雉，城隅之制九雉。【註】雉，長三丈，高一丈。【左傳·隱元年】都城過百雉。【註】方丈曰堵，三堵曰雉。一雉之牆，長三丈，高一丈。侯伯之城方五里，徑三百雉，故其大都不過百雉。【管子·海王篇】吾欲藉於臺雉。 又【春秋·定二年】雉門及兩觀災。【註】雉，公宮之南門。 又【揚雄·甘泉賦】列新雉於林薄。【註】服虔曰：新雉，香草也。 又【爾雅·釋詁】雉，𨻰也。【註】義未詳。 又【揚子·方言】雉，理也。 又【韻會】姓也。殷後有雉氏。 又【前漢·高后紀註】荀悅曰：諱雉之字曰野雞。師古曰：呂后名雉，故臣下諱雉也。【韻會】漢人諱之，謂雉爲野雞。 又【集韻】序𡛷切，音䒨。本作𤉡。詳𤉡字註。 又【集韻】演爾切，音酏。縣名。【前漢·地理志】江夏郡下雉縣。【註】雉，羊氏反。【又】南陽郡雉縣。【註】弋爾反。 又【集韻】口駭切，音鍇。桂林人謂人短爲矲雉，或作𥏪𥩤。 又直利切，音稚。野雞也。 考證：〔【說文】東方曰鶹〕 謹照原文曰鶹改曰鶅。〔【前漢·高后紀註】荀悅曰，諱雉之字野雞。〕 謹照原文野雞上增曰字。
Thuyết Văn
有十四穜。 盧諸雉。 鷮雉。 ⺊雉。 鷩雉。 秩秩海雉。 翟山雉。 雗雉。 卓雉。 伊雒而南曰翬。 江淮而南曰搖。 南方曰𢏚。 東方曰甾。 北方曰稀。 西方曰蹲。 从隹。矢聲。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
目下文。 張揖上林賦注曰。盧、白雉也。按上林自謂水鳥。然張語必爾雅古說。 各本作喬。誤。鳥部曰。鷮、走鳴長尾雉也。 各本作鳪。誤。鳥部無鳪。釋鳥作鳪。郭云。黃色。鳴自呼。 鳥部曰。鷩、赤雉也。又曰。鵔鸃、鷩也。 郭云。如雉而黑。在海中山上。陸曰。秩秩本又作失失。 見羽部。 郭與鵫雉爲一。許爲二。陸云。雗字又作翰。 卓今爾雅作鵫。郭云。今白鵫也。江東呼白雗。亦名白雉。 雒各本作洛。誤。釋鳥曰。伊洛而南素質五彩皆備成章曰翬。見羽部。 釋鳥。江淮而南靑質五彩皆備成章曰鷂。夫人揄狄。鄭云。謂衣畫搖者。揄衣部作䄖。云翟羽飾衣也。義同毛傳。 賈逵、杜預注左傳。𢏚作翟。按𢏚與翟韵部相近。但上文巳有翟。則作𢏚爲得也。今爾雅作𠷎。 今爾雅作鶅。 今爾雅作鵗。 今爾雅作鷷。已上十四雉皆見釋鳥。 直几切。十五部。按雉古音同夷。周禮雉氏。掌殺艸。故書作夷氏。大鄭从夷。後鄭从雉、而讀如鬀。今本周禮作薙者俗製也。左傳。五雉爲五工正。夷民者也。楊雄賦辛雉卽辛夷。漢地理志。南陽雉縣。舊音弋爾反。江夏下雉縣。如淳音羊氏反。皆古音也。
【雉】 (trĩ) Lục thư: Hình thanh Cấu trúc: Nghĩa phù (意符): 隹 (chuy) | Thanh phù (聲符): 矢 (tẻ) Phiên thiết: Trực kỉ thiết Thượng tự: 直 (trực) | Hạ tự: 几 (kỉ) Trung cổ thanh mẫu: 澄母 — toàn trọc (全濁) Quy tắc: thanh mẫu 'tr' + vận mẫu 'i' ⚡ Chỉnh thanh: Trọc thượng biến khứ (濁上變去): Chữ thượng thanh + toàn trọc → đổi sang khứ thanh ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → nặng Suy luận: trị (âm hệ: 0 | từ vựng: 0)…
Tự hình
- Giáp cốt
- Tiểu triện
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư
Dị thể: 鴙 · 𥏷 · 𨾤 · 𨿘 · 𪁩 · 𪁰 · 𪅊 · 鴙 · 鶨