齐
tềNôm tư
Hán Việt: tề · Pinyin: jì · Nôm: tư
Tổng quan
Chỉnh tề, không có so le lẫn lộn gọi là tề
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | jì |
|---|---|
| Hán Việt | tề |
| Âm Nôm | chay |
| Quảng Đông | cai4 |
| Chú âm | ㄑㄧˊ |
| Hán ngữ Trung cổ | ze |
| Baxter-Sagart | [dz]ˤəj |
| Hán ngữ Thượng cổ | [dz]ˤəj |
| Phản thiết | 才資切 |
| Thanh mẫu | 從 |
| Vận | 齊 |
| Đẳng | 4 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Giản thể của chữ [齊]
- Thiều Chửu Chỉnh tề, không có so le lẫn lộn gọi là tề. Đều. Cái trình độ tiến hành đều ngang nhau gọi là tịnh giá tề khu [並駕齊驅]. Tuẫn tề [徇齊] nhanh chóng, mẫn tiệp, thông tuệ. Nước Tề, thuộc tỉnh Sơn Đông [山東] bây giờ. Vì thế có khi gọi tỉnh Sơn Đông là tỉnh Tề. Nhà Tề [齊]. Tề Cao Đế [齊高帝] là Tiêu Đạo Thành [蕭道成] được nhà Tống [宋] trao ngôi cho làm vua gọi là nhà Nam Tề [南齊] (409-502). Cao Dương [高洋] được nhà Đông Ngụy [東魏] trao ngôi cho làm vua gọi là nhà Bắc Tề [北齊] (550-577). Tục gọi sự gì được đủ cả gọi là tề. Cùng khởi lên làm trong một lúc cũng gọi là tề. Một âm là tư. Cái gấu áo. Áo tang vén gấu…
Nôm
- Giản Dị Hán Nôm chay ăn chay, chay tịnh [Eng: vegetarianism, pure]
- Giản Dị Hán Nôm tè té he; đái tè; thấp tè [Eng: to sit on the floor with one's legs apart; to urinate; very low]
- Giản Dị Hán Nôm tề tề tựu; chỉnh tề; nhất tề [Eng: to gather; correct; to a man]
- Giản Dị Hán Nôm tày tày trời, người Tày [Eng: very serious, ethnic minority]
Mainland
- Tân Hoa Tự Điển 齐 (象形。甲骨文字形,象禾麦穗头长得平整的样子。小篆字形下面多了两条线,表示地面。本义禾麦吐穗上平整) 同本义 齬,禾麦吐穗上平也。--《说文》 立如齐。--《礼记·曲礼》 整齐 其君齐明衷正。--《国语·周语》 为齐敬也。--《国语·楚语》 气候不齐。--唐·杜牧《阿房宫赋》 上下方整,前后齐平。--王羲之《题笔阵图》 进退得齐焉。--《白虎通·礼乐》 又如齐均(整齐均匀); 齐贝(整齐的贝壳。即编贝”); 齐肃(整齐严肃) 平等 齐明而不竭。--《荀子·脩 齐（齬）qí ⒈一致，不乱，一同，等同～心。整～。一～。百花～放。水深～腰。 ⒉全，完全～全。人到～了。 ⒊治理～家。～民。 ⒋周代诸侯国名，战国时七雄之一，在今山东东北及河北东南一带。 ⒌朝代名 ①南朝之一，又称"南齐"，公元479-502年。第一代君主是萧道成。 ②北朝之一，又称"北齐"，公元550-577年。第一代君主是高洋。 齐jī 1.通"跻"。升; 登。 2.通"齑"。指用酱拌和切碎的菜和肉。泛指酱菜或腌菜。 齐zhāi 1.庄重; 严肃恭敬。 2.古人在祭祀或其他典礼前整洁身心，以示庄敬。 3.古人祭祀或典礼所居的宫室，所用的器物。参见"齐宫"﹑"齐服"﹑"齐牛"。 齐jì 1.后作"剂"。将多种药料按一定比例配制而成的药物。 2.泛指药料。 3.后作"剂"。调剂; 调和。 4.后作"剂"。酌量。…
Eng
- CC-CEDICT (name of states and dynasties at several different periods), surname Qi
- CC-CEDICT neat, even, level with, identical, simultaneous, all together, to even sth out
Nguồn gốc
top-bottom
Khang Hy
〔古文〕：亝【唐韻】徂兮切【集韻】【韻會】【正韻】前西切，𠀤音臍。【說文】禾麥吐穗上平也。【註】徐鍇曰：生而齊者，莫如禾麥。 又【玉篇】整也。【正韻】無偏頗也。【荀子·富國篇】必將修禮以齊朝，正法以齊官，平政以齊民。【註】齊，整也。 又等也。【前漢·食貨志】世家子弟富人，或鬭雞走狗馬，弋獵博戲，亂齊民。【註】如淳曰：齊，等也。無有貴賤，謂之齊民。 又【正韻】莊也，肅也。【左傳·文二年】子雖齊聖，不先父食。【註】齊，肅也。 又正也。【詩·小雅】人之齊聖。【註】中正通知之人也。【朱傳】齊，肅也。 又【爾雅·釋言】殷齊，中也。【註】釋地曰：岠齊州以南。【疏】齊，中也。中州爲齊州。中州猶言中國也。【列子·黃帝篇】華胥氏之國，不知斯齊國幾千萬里。【註】斯，離也。齊，中也。 又【廣韻】好也。 又辨也。【易·繫辭】小大者存乎卦。【註】齊，猶言辨也。 又速也。【爾雅·釋言】疾齊，壯也。【註】謂速也。【史記·五帝紀】幼而徇齊。【註】徇疾，齊速，言聖人幼而疾速。 又國名。武王封太公之地，今山東靑州濟南濰縣安樂等處是也。又乾齊，縣名。屬酒泉郡。見【後漢·郡國志】。 又姓。【風俗通·氏姓篇序】四氏，於國齊魯宋衞，是也。 又放齊，堯臣名。 又【諡法】執心克莊曰齊。資輔就共曰齊。 又與臍通。【左傳·莊六年】後君噬齊。 又【集韻】【韻會】【正韻】𠀤在禮切，音薺。【集韻】齊齊，恭慤貌。【禮·玉藻】廟中齊齊。 又【廣韻】在詣切【集韻】【正韻】才詣切，𠀤音劑。【禮·內則】凡食齊，視春時。【周禮·天官·醬人註】食有和齊，藥之類也。又酒以度量節作者謂之齊。【周禮·天官·酒正】五齊三酒，亦作齌。 又火齊，珠名。一曰似雲母。重疊而開，色黃赤如金。 又【集韻】子計切，音霽。和也。【周禮·天官·食醫】八珍之齊。 又【正韻】津私切，音貲。【論語】攝齊升堂。孔安國曰：衣下曰齊。【禮曲禮】兩手摳衣去齊尺。【註】齊，謂裳下緝也。 又莊皆切。與齋同。【禮·祭統】齊之爲言齊也，齊不齊以致齊者也。 又牋西切，音齏。與齏同。【周禮·天官·醢人五齊註】齊，當爲齏。五齊，昌本𦜉析蜃豚拍深蒲也。【疏】齏葅菜肉之通稱。 又與躋同。【禮·樂記】地氣上齊。 又【廣韻】疾私切，與薺通。【禮·玉藻】趨中采齊。【鄭註】齊，當爲楚薺之薺。【釋文】齊，依註作薺，疾私反。 又【正韻】才資切，音疵。引玉藻采齊當讀疵音。 又【正韻】齋字，古單作齊。詳齋字註。 又【集韻】子淺切，音翦。同剪。【說文】斷也。剪取其齊，故謂齊爲剪。【儀禮·旣夕】馬下齊髦。【註】齊，剪也。 考證：〔【易·繫辭】齊大小者存乎卦。〕 謹照原文齊大小者改齊小大者。〔【爾雅·釋言】疾齊，壯也。【註】猶速也。〕 謹照原註猶速也改謂速也。〔【禮·祭統】齊之爲言齊也…
Thuyết Văn
禾麥吐穗上平也。象形。 凡齊之屬皆从齊。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
从二者、象地有高下也。禾麥隨地之高下爲高下。似不齊而實齊。參差其上者、蓋明其不齊而齊也。引伸爲凡齊等之義。古叚爲臍字。亦叚爲字。徂兮切。十五部。
【齊】 (tề ⟨tư, trai⟩) Lục thư: Tượng hình Cấu trúc: Tượng hình — Từ: 齊 (tề ⟨tư, trai⟩ (Chỉnh tề)) Phiên thiết: Tồ hề thiết Thượng tự: 徂 (tồ) , Hạ tự: 兮 (hề) Trung cổ thanh mẫu: 從母 — toàn trọc (全濁) Quy tắc: thanh mẫu 't' + vận mẫu 'ê' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → huyền Suy luận: tề (âm hệ: 0 , từ vựng: 0) Nghĩa: hòa (Lúa) mạch (Lúa tẻ.Thông thường ) thổ (Thổ ra. Vì bệnh gì m) tuệ (Bông lúa)…
Tự hình
- Giáp cốt
- Kim văn
- Chữ lụa
- Tiểu triện
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư
Dị thể: 亝 · 斉 · 斊 · 齐 · 䄢 · 𠫸 · 𠫼 · 𡕓 · 𦙟 · 亝 · 斉 · 斊