龜
quyNôm quy
Hán Việt: quy · Pinyin: guī · Nôm: quy
Tổng quan
Con rùa rùa. Tính chậm chạp mà thọ hàng trăm tuổi. Ngày xưa dùng mai nó để bói, cho nên gọi là vật linh
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | guī |
|---|---|
| Hán Việt | quy |
| Âm Nôm | qui |
| Quảng Đông | gau1 |
| Mân Nam | ku |
| Nhật Bản | KAME |
| Hàn Quốc | 구 |
| Chú âm | ㄍㄨㄟˉ |
| Hán ngữ Trung cổ | kiu |
| Baxter-Sagart | [k]ʷə |
| Hán ngữ Thượng cổ | [k]ʷə |
| Phản thiết | 舉倫反 |
| Thanh mẫu | 見 |
| Vận | 脂 |
| Đẳng | 3 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Con rùa rùa. Tính chậm chạp mà thọ hàng trăm tuổi. Ngày xưa dùng mai nó để bói, cho nên gọi là vật linh. Tục dùng làm tiếng để mỉa người. Đời nhà Đường [唐] bọn ca nhạc chít khăn xanh như con rùa, cho nên gọi kẻ chít khăn xanh là quy. Vợ con bọn ca nhạc đều làm con hát, nên gọi những kẻ mở nhà hát, nhà thổ cho vợ con mãi dâm là quy. Đầu ngọc hành cũng gọi là quy đầu [龜頭]. Một âm là cưu. Cưu Tư [龜茲] tên một nước ở Tây Vực [西域], thuộc tỉnh Tân Cương [新疆] bây giờ. Lại một âm là quân. Bất quân thủ [不龜手] tuy rét giá mà không nứt nở. Trang Tử [莊子] : Tống nhân hữu thiện vi bất quân thủ chi dược giả…
Nôm
- Giản Dị Hán Nôm quân quân liệt (nứt nẻ) [Eng: to chap]
- Giản Dị Hán Nôm quy [Eng: turtle or tortoise; cuckold]
- Từ điển Hán Nôm (Viện Hán Nôm) qui kim qui [Eng: turtle or tortoise; cuckold]
Taiwan
- MOE · 教育部重編國語辭典 [名] 1.動物名。爬行綱龜鱉目龜科。身體橢圓而扁，腹、背皆有硬殼。頭似蛇，四肢短，頭、尾和腳都可縮入甲殼內。行動遲緩，性耐飢渴，壽命長達百年之上。其肉可食，殼可入藥。古時常灼龜甲以占卜，故稱為「靈物」。 2.罵人的話。唐朝樂戶戴綠頭巾，後因龜的頭部亦為綠色，故用以比喻開設妓院的男子，及妻子不貞的人為「龜」。元．陶宗儀《南村輟耕錄．卷二八．廢家子孫詩》：「宅眷皆為撐目兔，舍人總作縮頭龜。……夫兔撐目望月而孕，則婦女之不夫而妊也。」清．徐珂《清稗類鈔．娼妓類．天津之妓》：「北幫女閭自稱曰店，其龜、鴇曰掌櫃。」 3.二一四部首之一。
Eng
- CC-CEDICT tortoise; turtle, (coll.) cuckold
- CC-CEDICT variant of 皸, 皲[jun1]
- CC-CEDICT used in 龜茲, 龟兹[Qiu1 ci2]
Nguồn gốc
top-bottom
Khang Hy
〔古文〕：𠃾、𠁴、𤕣【唐韻】居追切【集韻】居逵切【韻會】居爲切，𠀤音騩。甲蟲之長。【說文】龜，外骨內肉者也。【玉篇】文也，進也。外骨內肉，天性無雄，以虵爲雄也。【爾雅·釋魚】十龜：一神龜，二靈龜，三攝龜，四寶龜，五文龜，六筮龜，七山龜，八澤龜，九水龜，十火龜。 又【爾雅·釋魚】龜三足，賁。【疏】龜之三足者名賁也。 又【廣雅】龜貝，貨也。【前漢·食貨志】天用莫如龍，地用莫如馬，人用莫如龜。 又星名。【石氏星經】天龜六星，在尾南漢中。 又地名。【春秋·桓十二年】公會宋公于龜。【杜註】宋地。 又山各。【詩·魯頌】奄有龜蒙。【毛傳】龜，山也。左傳，龜隂之田在山北。山今在山東兗州府泗水縣。 又背梁。【左傳·宣十二年】射麋麗龜。【杜註】麗，著也。龜背之隆高當心者。 又官名。【周禮·春官·龜人】掌六龜之屬。 又龜目，酒尊也。【禮·明堂位】周以黃目，蓋以龜目飾尊，今龜目黃。 又【廣韻】居求切，音鳩。龜兹，西域國名。【前漢·西域傳】龜兹，音鳩慈。 又【集韻】【韻會】袪尤切【正韻】驅尤切，𠀤音丘。龜兹，漢縣名。【前漢·地理志】上郡龜兹屬國都尉治。【註】應劭曰：音丘兹。師古曰：龜兹國人來降，處之於此，故名。○按龜兹之龜，有鳩、丘二音。 又【張衡·西京賦】摭紫貝，搏耆龜。搤水豹，馽潛牛。○按此則龜亦叶尤韻，不獨龜兹有丘、鳩二音也。 又【集韻】【韻會】𠀤俱倫切，音麋。【莊子·逍遙遊】宋人有善爲不龜手之藥者，世世以洴澼絖爲事。【註】不龜，謂凍不皺瘃也。【釋文】舉倫反。 又叶於居切【易·損卦】或益之十朋之龜，弗克違。【王褒·僮約】結網捕魚，繳鴈彈鳧。登山射鹿，入水擉龜。【正字通】龜本字。 考證：〔【爾雅·釋蟲】十龜。一神龜，二靈龜。〕 謹照原書釋蟲改釋魚。〔【爾雅·釋蟲】龜三足，賁。〕 謹照原書釋蟲改釋魚。
Thuyết Văn
舊也。 外骨內肉者也。 从它。龜頭與它頭同。 天地之性。廣肩無雄。龜鼈之類。㠯它爲雄。 象足甲尾之形。 凡龜之屬皆从龜。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
此以㬪韵爲訓。門聞、戶護之例。龜古音姬。亦音鳩。舊古音曰。亦音忌。舊本鴟舊字。叚借爲故舊。卽久字也。劉向曰。蓍之言耆。龜之言久。龜千歲而靈。蓍百年而神。以其長久、故能辨吉凶。白虎通語略同。龜之大者曰鼇。敖與久音相近。 外骨、考工記梓人文。鄭云龜屬。 此如黽頭與它頭同。魚尾與燕尾同。兔頭與㲋頭同。㲋足、彘足、能足與鹿足同。虎足與人足同。兕頭與禽頭、离頭同。皆其物形相似、故製字同之也。此說从它之意也。 列子曰。純雌其名大𦝫。純雄其名稺蜂。張注。大𦝫、龜鼈之類也。稺、小也。許注蠃、亦偁列子。按以它爲雄、則其子皆它子也。故字从它。此从它之又一說也。 从它者、象它頭而巳。左象足。右象背甲。曳者象尾。居追切。古音在一部。讀如基。音轉讀如鳩。
【龜】 (quy ⟨cưu, quân⟩) Lục thư: Tượng hình Cấu trúc: Tượng hình — Từ: 它 (tha ⟨xà⟩ (Đời xưa dùng như chữ)), 龜 (quy ⟨cưu, quân⟩ (Con rùa rùa. Tính ch)) Phiên thiết: Cư truy thiết Thượng tự: 居 (cư) , Hạ tự: 追 (truy) Trung cổ thanh mẫu: 見母 — toàn thanh (全清) Quy tắc: thanh mẫu 'c' + vận mẫu 'uy' Suy luận: cuy (âm hệ: 0 , từ vựng: 0) Nghĩa: cựu (Cũ. Như cựu học [舊) vậy。 ngoại (Ngoài) cốt (Xương) nội (Ở…
Tự hình
- Giáp cốt
- Kim văn
- Chữ lụa
- Tiểu triện
- Lệ thư
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư
Dị thể: 亀 · 𠁴 · 𠃾 · 𤕣 · 𧑴 · 𪚦 · 𪚧 · 𪚨 · 𪚿 · 𬹝 · 𬺞 · 龜