案
ánNôm án
Hán Việt: án · Pinyin: àn · Nôm: án
Tổng quan
Cái bàn. Như phục án [伏案] cúi đầu trên bàn, chỉ sự chăm học, án thư [案書] bàn để sách, để đọc sách
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | àn |
|---|---|
| Hán Việt | án |
| Âm Nôm | an |
| Quảng Đông | ngon2 |
| Mân Nam | àn |
| Nhật Bản | AN |
| Hàn Quốc | 안 |
| Chú âm | ㄢˋ |
| Hán ngữ Trung cổ | qanh |
| Baxter-Sagart | ʔˤa[n]-s |
| Hán ngữ Thượng cổ | ʔˤa[n]-s |
| Phản thiết | 於幹切 |
| Thanh mẫu | 影 |
| Vận | 翰 |
| Đẳng | 1 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Cái bàn. Như phục án [伏案] cúi đầu trên bàn, chỉ sự chăm học, án thư [案書] bàn để sách, để đọc sách . Cái mâm. Khảo xét, làm sách tự phát biểu ý kiến mình ra cũng gọi là án. Các bản thể lệ nhà nước định lại lệ cũ hay các bản kiện tụng đã quyết rồi đều gọi là án. Như công án [公案], án bản [案本], v.v. Cầm vững. Như án kiếm [案劍] cầm vững gươm. Lần lượt. Như án đổ như cố [案堵如故] vẫn lần lượt yên như cũ. $ Từ nghĩa thứ ba trở xuống cùng một nghĩa như chữ án [按]
Nôm
- Nguyễn Trãi Quốc Âm Từ Điển an 案 dt. âm Việt hoá của án trong án đọc sách, “an sách: yên sách” [Rhodes 1651 tb 1994: 30]. Tham nhàn lánh đến giang san, Ngày vắng xem chơi sách một an. (Ngôn chí 17.2)‖ (Bảo kính 164.1).‖ (Nghiễn trung ngưu 254.2). x. án
- Nguyễn Trãi Quốc Âm Từ Điển án 案 dt. <từ cổ> bàn đọc sách, nói tắt của thư án 書案. Song có hoa mai, đìa có nguyệt; án còn phiến sách, triện còn hương. (Tự thán 82.4)‖ Án Chu Dịch. (Tự thuật 119.5)
- Từ điển Hán Nôm (Viện Hán Nôm) án hương án (bàn thờ); án quyển (hồ sơ lưu) [Eng: altar; record]
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: án Xuất hiện 6 lần trong Truyện Kiều 1902
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: án Xuất hiện 7 lần trong Truyện Kiều 1871
- Lục Vân Tiên Âm Nôm: án Xuất hiện 3 lần trong Lục Vân Tiên
Taiwan
- MOE · 教育部重編國語辭典 [名] 1.古代盛飯食的短足木盤。《後漢書．卷八三．逸民傳．梁鴻傳》：「每歸，妻為具食，不敢於鴻前仰視，舉案齊眉。」南朝宋．鮑照〈擬行路難〉一八首之六：「對案不能食，拔劍擊柱長歎息。」 2.長方形的桌子。如：「桌案」、「伏案疾書」。唐．李白〈下途歸石門舊居〉詩：「羨君素書嘗滿案，含丹照白霞色爛。」 3.牽涉到法律或政治的事件。如：「犯案」、「命案」、「投案」、「破案」、「五三慘案」。 4.與公務相關的文書、成例或獄訟判定的結論。如：「檔案」、「串供翻案」。《隋書卷七五．儒林傳．劉炫傳》：「今之文簿，恆慮覆治，鍛鍊若其不密，萬里追證百年舊案。」 5.提議或計畫之類的文件。如：「提案」、「草案」、「腹案」、「方案」、「議案」。 6.文章中，作者所加的說明或判斷。同「按」。如：「案語」。 [動] 1.向下壓。通「按」。《史記．卷一○七．魏其武安侯傳》：「籍福起為謝，案灌夫項令謝。」 2.考查、察辦。通「按」。《戰國策．趙策二》：「臣竊以天下地圖案之，諸侯之地，五倍於秦。」《史記．卷一○七．魏其武安侯傳》：「丞相言灌夫家在潁川，橫甚，民苦之，請案。」 3.依據、依照。通「按」。《荀子．不苟》：「曰國亂而治之者，非案亂而治之之謂也。」《韓非子．孤憤》：「人臣循令而從事，案法而治官。」 [連] 乃、於是。《荀子．榮辱》：「故先王案為之制禮義以分之，使有貴賤之等…
Mainland
- Tân Hoa Tự Điển 案〈名〉 (形声。从木,安声。本义木制的盛食物的矮脚托盘) 同本义 赵王张敖自持案进食。--《史记·田叔列传》 妻为具食,不敢于鸿前仰视,举案齐眉。--《后汉书·梁鸿传》 对案不能食,拔剑击柱长叹息。--南朝宋·鲍照《拟行路难》 又如捧案; 案杯(案酒) 无靠背的坐具 师田,则张幕设案。(师田出师或田猎。)--《周礼·天官》 长方形的桌子 案,几属。--《说文》 权拔刀斫前奏案。--《三国志·周瑜传》 庑下一人伏案卧。--清·方苞《左忠毅公逸事》 案àn ⒈长方形的桌子书～。拍～叫绝。 ⒉记事的或儲存备查的文件有～可查。档～。 ⒊提出计划、办法，提供讨论研究的文件等提～。议～。草～。方～。 ⒋事件惨～。 ⒌涉及法律的事件法～。办～。破～。冤～。 ⒍搁物品的板架～板。肉～。 ⒎〈古〉用于端饭的木盘。 ⒏同按”。 ⒋"。
Eng
- CC-CEDICT (legal) case, incident, record, file, table
- JMdict idea
- JMdict plan
- JMdict proposal
- JMdict suggestion
- JMdict (government) bill
ja
- JMdict 案（あん）
Nguồn gốc
top-bottom
Khang Hy
【唐韻】烏旰切【集韻】【韻會】於旰切【正韻】於幹切，𠀤音按。【說文】几屬。【徐曰】案，所凭也。【周禮·天官】王大旅上帝，則張氊案。朝日祀五帝，設重帟重案。 又食器。【周禮·冬官考工記】夫人享諸侯，案十有二寸。【註】玉案十有二列也。 又𠋫氣之法有木案。【後漢·歷志】爲室三重，密布緹縵，室中以木爲案。 又界也。【齊語】參國起案。 又次第也。【史記·高帝紀】吏民皆案堵如故。 又作按，考也。【前漢·賈誼傳】案之當今之務。【丙吉傳】無所案驗。 又撫也。【史記·孟嘗君傳】案劒以前。 又【正字通】凡官府興除成例及獄訟論定者皆曰案。又著書起義亦曰案。 又【集韻】一曰木名。 又叶伊甸切，音宴。【歐陽脩·讀書詩】初如兩軍交，乗勝方酣戰。至哉天下樂，終日在書案。
Thuyết Văn
几屬。 從木。安聲。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
考工記。玉人之事。案十有二寸。棗栗十有二列。大鄭云。案、玉案也。後鄭云。案、玉飾案也。棗栗實於器。乃加於案。戴先生云。案者、棜禁之屬。儀禮注曰。棜之制。上有四周。下無足。禮器注曰。禁、如今方案。隋長。局足。高三寸。此以案承棗栗。宜有四周。漢制小方案局足。此亦宜有足。按許云几屬、則有足明矣。今之上食木槃近似。惟無足耳。楚漢春秋。淮陰侯謝武涉。漢王賜臣玉案之食。後漢書梁鴻傳。妻爲具食。不敢於鴻前仰視。舉案齊睂。方言曰。案、陳楚宋魏之閒謂之。自關而東謂之案。後世謂所凭之几爲案。古今之變也。 烏旰切。十四部。
【案】 (án) Nghĩa: kỉ (Cái ghế dựa.) chúc (Liền)
Tự hình
- Tiểu triện
- Khải thư
Dị thể: 桉