理
lí
Hán Việt: lí · Pinyin: lǐ
Tổng quan
[Hồng nghĩa giác tư y thư] đại tiện kết thực lẽ nào khôn thông
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | lǐ |
|---|---|
| Hán Việt | lí |
| Quảng Đông | lei5 |
| Mân Nam | lí |
| Nhật Bản | RI |
| Hàn Quốc | 리 |
| Chú âm | ㄌㄧˇ |
| Hán ngữ Trung cổ | lix |
| Baxter-Sagart | m(ə).rəʔ |
| Hán ngữ Thượng cổ | m(ə).rəʔ |
| Phản thiết | 良止切 |
| Thanh mẫu | 來 |
| Vận | 止 |
| Đẳng | 3 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Sửa ngọc, làm ngọc. Sửa sang, trị. Như {lí sự} [理事] làm việc, {chỉnh lý} [整理] sắp đặt, {tu lí} [修理] sửa sang, v.v. Tấu nhạc, cử nhạc. Nguyễn Trãi [阮廌] : {Ấn kỉ phần hương lí ngọc cầm} [隱几焚香理玉琴] (Tức hứng [即興]) Dựa ghế, đốt hương, gảy đàn ngọc. {Điều lí} [條理], phàm cái gì có trước…
Nôm
- Bảng Tra Chữ Nôm lý lý lẽ [Eng: reason, logic; manage]
- Bảng Tra Chữ Nôm lẽ lẽ phải [Eng: reason, logic; manage]
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: lí Xuất hiện 1 lần trong Truyện Kiều 1902
- Lục Vân Tiên Âm Nôm: lí Xuất hiện 13 lần trong Lục Vân Tiên
Taiwan
- MOE · 教育部重編國語辭典 [動] 1.雕琢玉石。《韓非子．和氏》：「王乃使玉人理其璞而得寶焉。」《戰國策．秦策三》：「鄭人謂玉，未理者璞。」 2.修整、整治、使整齊。如：「整理」、「治理」、「理家」、「管理」。 3.辦事、處置。如：「辦理」、「處理」、「代理」。 4.對別人的言行有所反應。如：「答理」、「理會」、「不理不睬」。 5.溫習、熟習。如：「書不理不熟。」明．無名氏《鬧銅臺．楔子》：「英雄貫滿東京府，曾理兵書習六韜。」 [名] 1.條紋、紋路。如：「肌理」、「紋理」。唐．段成式《酉陽雜俎．卷一○．物異》：「建城縣出燃石，色黃理疏，以水灌之則熱，安鼎其上，可以炊也。」 2.…
Mainland
- Tân Hoa Tự Điển 理〈动〉 (形声。从玉,里声。本义加工雕琢玉石) 同本义 理,治玉也。顺玉之文而剖析之。--《说文》 理者,成物之文也。长短大小、方圆坚脆、轻重白黑之谓理。--《韩非子·解老》 王乃使玉人理其璞而得宝焉,遂命曰和氏之璧。”--《韩非子·和氏》 郑人谓玉未理者璞。--《战国策·秦策三》 治理;管理 不可胜理。--《战国策·秦策一》 圣人之所在,则天下理焉。--《吕氏春秋·劝学》 夫能理三苗。--《淮南子·原道》 以昭陛下平明之理。--诸葛亮《出师表》 贫困如故时,始复上街头理 理lǐ ⒈条纹。条理纹～。条～。有条有～。 ⒉事物的原由、规律、原则～由。道～。…
Eng
- CC-CEDICT texture|grain (of wood)|inner essence|intrinsic order|reason|logic|truth|science|natural science (esp. physics)|to manage|to pay attention to|to run (affairs)|to handle|to put in order|to tidy up
ja
- JMdict reason|principle|logic|general principle (as opposed to individual concrete phenomenon)|the underlying principles of the cosmos (in neo-Confucianism)
- JMdict reason|logic|sense|natural way of things
Nguồn gốc
left-right
Khang Hy
【唐韻】良止切【集韻】【韻會】兩耳切【正韻】良以切，𠀤音里。【說文】治玉也。【徐曰】物之脈理，惟玉最密，故从玉。【淮南子·覽冥訓】夏桀之時，金積折廉，璧襲無理。【註】用之煩數，皆鈍而無文。 又【說文徐註】治玉治民皆曰理。【書·周官】論道經邦，燮理隂陽。【前漢·循吏傳】政平訟理。 又【玉篇】正也。【左傳·成二年】先王疆理天下。【註】理，正也。 又【玉篇】道也。【廣韻】義理。【易·繫辭】易𥳑而天下之理得矣。【史記·平原君傳】謂公孫龍曰：公無復與孔子高辨事也。其人理勝於辭，公辭勝於理，辭勝於理，終必受詘。【皇極經世】天下之數出於理，違理則入於術，世人以數而入於術，故失於理也。 又性也。【禮·樂記】天理滅矣。【註】理，猶性也。 又條理也。【易·繫辭】俯以察於地理。【疏】地有山川原隰，各有條理，故稱理也。又【說卦】和順於道德而理於義。【禮·中庸】文理密察。【朱註】理，條理也。 又【禮·樂記】理發諸外，而民莫不承順。【註】理，容貌之進止也。 又【玉篇】文也。【前漢·周勃傳】縱理入口。【唐書·太宗紀】本心不正，則脈理皆斜。 又【增韻】膚肉之閒爲湊理，以其有脈理也。【禮·內則】薄切之，必絕其理。【杜甫詩】肌理細膩骨肉勻。 又分也。【禮·樂記】樂者，通倫理者也。【註】理，分也。【釋文】分，扶問反。 又賴也。【孟子】大不理於口。 又【廣韻】料理。【晉書·桓冲傳】冲謂徽之曰：𨜮在府日久，當相料理。 又【韻會】治獄官曰理。【禮·月令】孟秋之月，命理瞻傷，察創視折。【註】理，治獄官也。【史記·循吏傳】李離者，晉文公之理也。 又媒也。【屈原·離騷】解佩纕以結言兮，吾令蹇修以爲理。【註】使古賢蹇修而爲媒理也。五臣云：令蹇脩爲媒，以通辭理。 又姓。【五音集韻】臯陶爲大理，因官氏焉，殷有理徵。 又紙名。【博物志】南海以海苔爲紙，其理倒側，故名側理。 又【正字通】大理，古滇夷國名。自唐始通中國，歷蒙趙楊段四姓，俱僭稱帝。至元始臣服中國，稱總管，及明而亡，改爲大理府，屬雲南。 又與李通。【左傳·昭十三年】行理之命。【註】使人也。【周語】行理以節逆之。賈逵註小行人也。孔晁註亦作李。【前漢·天文志】騎官左角曰理。【史記·天官書】作李。 考證：〔【周語】行理以節逆之。【周禮·地官·小行人孔晁註】亦作李。〕 謹按周禮小行人註無孔晁作李之文，孔晁乃註國語者，小行人三字亦賈逵國語註文。今照僖三十年左傳疏所引周語註，改爲賈逵註小行人也。孔晁註亦作李。
Thuyết Văn
治玉也。 从王。里聲。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
戰國策。鄭人謂玉之未理者爲璞。是理爲剖析也。玉雖至堅。而治之得其䚡理以成器不難。謂之理。凡天下一事一物、必推其情至於無憾而後卽安。是之謂天理。是之謂善治。此引伸之義也。戴先生孟子字義疏證曰。理者、察之而幾微必區以別之名也。是故謂之分理。在物之質曰肌理。曰腠理。曰文理。得其分則有條而不紊、謂之條理。鄭注樂記曰。理者、分也。許叔重曰。知分理之可相別異也。古人之言天理何謂也。曰理也者、情之不爽失也。未有情不得而理得者也。天理云者、言乎自然之分理也。自然之分理。以我之情絜人之情、而無不得其平是也。 良止切。一部。
【理】 (lí) Lục thư: Hình thanh Cấu trúc: Nghĩa phù (意符): 王 (vương) | Thanh phù (聲符): 里 (lịa) Phiên thiết: Lương chỉ thiết Thượng tự: 良 (lương) | Hạ tự: 止 (chỉ) Trung cổ thanh mẫu: 來母 — thứ trọc (次濁) Quy tắc: thanh mẫu 'l' + vận mẫu 'i' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → ngã Suy luận: lĩ (âm hệ: 0 | từ vựng: 0) Nghĩa: trì (Sửa. Tô Thức [蘇軾] : ) ngọc (Ngọc) vậy
Tự hình
- Kim văn
- Tiểu triện
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư