理

Nghĩa

Việt

• Thiều Chửu Sửa ngọc, làm ngọc. Sửa sang, trị. Như lí sự [理事] làm việc, chỉnh lý [整理] sắp đặt, tu lí [修理] sửa sang, v.v. Tấu nhạc, cử nhạc. Nguyễn Trãi [阮廌] : Ấn kỉ phần hương lí ngọc cầm [隱几焚香理玉琴] (Tức hứng [即興]) Dựa ghế, đốt hương, gảy đàn ngọc. Điều lí [條理], phàm cái gì có trước có sau có gốc có ngọn không loạn thứ tự đều gọi là điều lí. Điều [條] là nói cái lớn, lí [理] là nói cái nhỏ. Như sự lí [事理], văn lí [文理] đều một nghĩa ấy cả. Đạo lí [道理], nói về sự nên làm gọi là đạo [道], nói về cái lẽ sao mà phải làm gọi là lí [理]. Lí tức là cái đạo tự nhiên vậy. Thớ. Như thấu lí [腠理] mang thớ da dẻ. Xem chữ…

Nôm

• Nguyễn Trãi Quốc Âm Từ Điển lẽ 理 ◎ Nôm: 礼 AHV: lý. Âm Việt hoá thế kỷ XVII: *mlẽ, *mnhẽ [Rhodes 1651: 150]. Âm HHV: lẽ. ① dt. sự lý. (Thuật hứng 58.4).x. đến lẽ, x. đành lẽ. ② dt. lẽ, quy luật của trời đất. Được thì xem áng công danh dễ, Đến lẽ hay cơ tạo hoá mầu. (Bảo kính 162.6), đến lý 典理 dịch chữ chí lý 至理 (quy luật cơ bản và tuyệt đối)
• Từ điển Hán Nôm (Viện Hán Nôm) lí lí lẽ; quản lí [Eng: reason, logic; manage]
• Hồng Nghĩa Giác Tư Y Thư [Hồng nghĩa giác tư y thư] âm dương nhiếp lý điều hoà
• Hồng Nghĩa Giác Tư Y Thư [Hồng nghĩa giác tư y thư] đại tiện kết thực lẽ nào khôn thông
• Bảng Tra Chữ Nôm lý lý lẽ [Eng: reason, logic; manage]
• Bảng Tra Chữ Nôm lẽ lẽ phải [Eng: reason, logic; manage]
• Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: lí Xuất hiện 1 lần trong Truyện Kiều 1902
• Lục Vân Tiên Âm Nôm: lí Xuất hiện 13 lần trong Lục Vân Tiên

Taiwan

• MOE · 教育部重編國語辭典 [動] 1.雕琢玉石。《韓非子．和氏》：「王乃使玉人理其璞而得寶焉。」《戰國策．秦策三》：「鄭人謂玉，未理者璞。」 2.修整、整治、使整齊。如：「整理」、「治理」、「理家」、「管理」。 3.辦事、處置。如：「辦理」、「處理」、「代理」。 4.對別人的言行有所反應。如：「答理」、「理會」、「不理不睬」。 5.溫習、熟習。如：「書不理不熟。」明．無名氏《鬧銅臺．楔子》：「英雄貫滿東京府，曾理兵書習六韜。」 [名] 1.條紋、紋路。如：「肌理」、「紋理」。唐．段成式《酉陽雜俎．卷一○．物異》：「建城縣出燃石，色黃理疏，以水灌之則熱，安鼎其上，可以炊也。」 2.事物的規律、意旨。如：「天理」、「公理」、「真理」、「義理」、「定理」。 3.順序、層次。如：「有條有理」。《荀子．儒效》：「井井兮有理也。」 4.物理學科或自然學科。如：「理化」、「理工」。 5.姓。如殷商時代有理徵。

Mainland

• Tân Hoa Tự Điển 理〈动〉 (形声。从玉,里声。本义加工雕琢玉石) 同本义 理,治玉也。顺玉之文而剖析之。--《说文》 理者,成物之文也。长短大小、方圆坚脆、轻重白黑之谓理。--《韩非子·解老》 王乃使玉人理其璞而得宝焉,遂命曰和氏之璧。”--《韩非子·和氏》 郑人谓玉未理者璞。--《战国策·秦策三》 治理; 管理 不可胜理。--《战国策·秦策一》 圣人之所在,则天下理焉。--《吕氏春秋·劝学》 夫能理三苗。--《淮南子·原道》 以昭陛下平明之理。--诸葛亮《出师表》 贫困如故时,始复上街头理 理lǐ ⒈条纹。条理纹～。条～。有条有～。 ⒉事物的原由、规律、原则～由。道～。讲～∠～合法。 ⒊雕琢，加工玉石～璞（璞玉石）。〈引〉 ①办，治理，管理办～。～财。～家。～农事。 ②修整，整理修～。整～。～发。～书籍。 ⒋答，顾～睬。答～。置之不～。 ⒌注意，领会，了解～会。～解。 ⒍指自然科学，特指物理学～科。～学院。数～化。 ⒎ ⒏ ①反映事物本质和内在联系的认识，也指判断和推理等的能力～性认识。 ②指理智，道德丧失～性。 ⒐ ①关于自然界和人类社会的规律性的系统的知识。它是人们从实践中概括出来的，又转过来为实践服务，能动地去改造世界正确的～论。 ②讨论，辩论是非曲直这事要～论清楚。 理lài 1.赐予。

Eng

• CC-CEDICT texture, grain (of wood), inner essence, intrinsic order, reason, logic, truth, science, natural science (esp. physics), to manage, to pay attention to, to run (affairs), to handle, to put in order, to tidy up
• JMdict reason
• JMdict principle
• JMdict logic
• JMdict general principle (as opposed to individual concrete phenomenon)
• JMdict the underlying principles of the cosmos (in neo-Confucianism)
• JMdict sense
• JMdict natural way of things

ja

• JMdict 理（り）
• JMdict 理（ことわり）

other

• Nguồn khác Lý thuyết. 役通理陰陽󱵜主 Viểc thông lý âm dương mặc chúa (V.C.) Hiểu về lý thuyết âm dương là việc của chúa