餘
dưNôm thừa
Hán Việt: dư · Pinyin: yú · Nôm: thừa
Tổng quan
Thừa, phần cung nhiều hơn phần cầu, thì cái phần thừa ấy gọi là dư. Như nông hữu dư túc [農有餘粟] nhà làm ruộng có thóc thừa
- Thuyết Văn Giải Tự
- Khang Hy Tự Điển
Âm vận
| Pinyin | yú |
|---|---|
| Hán Việt | dư |
| Âm Nôm | thừa |
| Quảng Đông | jyu4 |
| Mân Nam | î |
| Nhật Bản | AMARU |
| Hàn Quốc | 여 |
| Chú âm | ㄩˊ |
| Hán ngữ Trung cổ | jo |
| Baxter-Sagart | la |
| Hán ngữ Thượng cổ | la |
| Phản thiết | 夷周切 |
| Thanh mẫu | 以 |
| Vận | 魚 |
| Đẳng | 3 |
Nghĩa
Việt
- Thiều Chửu Thừa, phần cung nhiều hơn phần cầu, thì cái phần thừa ấy gọi là dư. Như nông hữu dư túc [農有餘粟] nhà làm ruộng có thóc thừa. Ngoài ra, thừa ra, là một lời nói vơ qua, chỉ nói phần quan trọng, chỉ nói qua thôi. Rỗi nhàn. Như công dư [公餘] lúc việc quan xong còn thừa thì giờ rỗi nhàn. Số lẻ ra. Họ Dư. Dị dạng của chữ [余]
Nôm
- Nguyễn Trãi Quốc Âm Từ Điển dư 餘 ① tt. chỉ số lẻ sau số nguyên. Bề sáu mươi dư tám chín thu, lưng gày da sảy, tướng lù cù. (Ngôn chí 15.1) ② tt. thừa ra, dôi ra. Toan cùng người với, thì chẳng đủ, xử một ta nay ắt có dư. (Bảo kính 180.4)‖ (Hoàng tinh 234.1)‖ (Cam đường 245.2). ③ tt. nhiều hơn so với số lượng đã nhắc đến. Xuân nhiều tuổi đã kể dư nghìn. (Thiên tuế thụ 235.2)‖ (Điệp trận 250.7). ④ tt. dài hơn so với quãng thời gian đã nhắc đến. Trường văn nằm ngả mấy thu dư, uổng tốn công nhàn biện “lỗ ngư”. (Mạn thuật 34.1)
- Giản Dị Hán Nôm thừa thừa thãi [Eng: superabundant, overflowing]
- Từ điển Hán Nôm (Viện Hán Nôm) dư dư dả; dư sức [Eng: having enough and to spare; to be quite capable of doing something]
- Hồng Nghĩa Giác Tư Y Thư [Hồng nghĩa giác tư y thư] năm đồng mỗi vị cân đầy chớ dư
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: dư Xuất hiện 4 lần trong Truyện Kiều 1871
- Truyện Kiều (văn bản Nôm) Âm Nôm: dư Xuất hiện 4 lần trong Truyện Kiều 1902
- Lục Vân Tiên Âm Nôm: dư Xuất hiện 1 lần trong Lục Vân Tiên
Taiwan
- MOE · 教育部重編國語辭典 [形] 1.多出的、剩下的。如：「餘錢」、「不遺餘力」。宋．王庭珪〈和周秀實家行〉：「先輸官倉足兵食，餘粟尚可瓶中藏。」 2.殘留的、將盡的。如：「餘年」、「餘生」、「餘燼」。宋．方岳〈農謠〉二首之二：「漠漠餘香著草花，森森柔綠長桑麻。」 3.其他的。如：「餘念」、「餘事」。 4.不盡的、未完的。如：「死有餘辜」、「心有餘悸」、「餘音繞梁」。 [名] 1.某一事情、情況以外或以後的時間。如：「課餘」、「業餘」、「公餘」。唐．孟浩然〈行出東山望漢川〉詩：「雪餘春未暖，嵐解晝初陽。」 2.大數目或度量單位等的零數。如：「三十有餘」、「年四十餘」。清．姚鼐〈登泰山記〉：「四十五里，道皆砌石為磴，其級七千有餘。」 3.姓。如十六國時後燕有餘蔚。 [副] 以後。如：「他虛心反省之餘，決心改過。」 [動] 剩下、遺留。如：「餘留」。唐．戴叔倫〈屯田詞〉：「新禾未熟飛蝗至，青苗食盡餘枯莖。」宋．周邦彥〈浪淘沙慢．晝陰重〉詞：「弄夜色，空餘滿地梨花雪。」
Eng
- CC-CEDICT extra, surplus, remaining, remainder after division, (following numerical value) or more, in excess of (some number), residue (math.), after, I, me
- CC-CEDICT surname Yu
- CC-CEDICT variant of 餘, 余[yu2], remainder
Nguồn gốc
left-right
Khang Hy
【唐韻】以諸切【集韻】【韻會】羊諸切【正韻】雲俱切，𠀤音余。【說文】饒也。【玉篇】殘也。【廣韻】賸也。【周禮·天官·冢宰】以九賦斂財賄。九曰幣餘之賦。【鄭註】百工之餘。【左傳·文元年】歸餘于終。又【孟子】餘夫二十五畝。【註】一夫，上父母，下妻子，以五口八口爲率。如有弟，是餘夫也。 又【周禮·地官·小司徒】凡國之大事，致民。大故，致餘子。【註】餘謂羡也。鄭康成謂：餘子卿大夫之子，當守於王宮者也。【左傳·宣二年】又宦其餘子。【註】餘子，嫡子之母弟。 又國名。【春秋·莊二年】夏公子慶父帥師伐於餘丘。【註】於餘丘，國名。又地名。【左傳·昭二十二年】莒敗齊師于壽餘。 又舟名。【左傳·昭十七年】楚大敗吳師，獲其乗舟餘皇。 又草名。【山海經】招搖山有草，如韭，靑花，名祝餘，食之不飢。 又姓。晉有餘頠，餘文仲。又梁餘、夫餘，俱複姓，見【姓譜】。 又【集韻】余遮切，音耶。【莊子·讓王篇】其緒餘以爲國家。【司馬彪註】緒餘，殘也。緒音奢，餘音耶。 又叶夷周切，音由。【韓愈·駑驥詩】嘶鳴當大路，志氣若有餘。騏驥生絕域，自矜無匹儔。 又叶羊遇切，音裕。【古詩】新人工織縑，故人工織素。織縑日一疋，織素五丈餘。【正字通】按《周禮·地官·委人》凡其余聚以待頒賜，本作公，因聲近譌作余，故註云余當爲餘，謂縣都畜聚之物。據本註，餘不當作余。《正韻》四魚餘字註，引《周禮》餘亦作余。合余餘爲一，非。 考證：〔【周禮·天官·冢宰】九賦斂財賄。九曰幣餘之賦。【註】幣餘，百工之餘。〕 謹照原文九賦上增以字。註上增鄭字。註下省幣餘二字。〔【莊子·讓王篇】緒餘以治天下國家。【徐邈註】緒餘，殘也。〕 謹照原文改其緒餘以爲國家。徐邈註改司馬彪註。〔【古詩】新人工織縑，舊人工織素。織縑日一疋，織素五丈餘。〕 謹照原詩舊人改故人。
Thuyết Văn
饒也。从食。余聲。
Chú giải Đoàn Ngọc Tài
以諸切。五部。
【餘】 (dư) Lục thư: Hình thanh Cấu trúc: Nghĩa phù (意符): 食 (thực) , Thanh phù (聲符): 余 (dư) Phiên thiết: Dĩ chư thiết Thượng tự: 以 (dĩ) , Hạ tự: 諸 (chư) Trung cổ thanh mẫu: 以母 — thứ trọc (次濁) Quy tắc: thanh mẫu 'd' + vận mẫu 'a' ⚡ Chỉnh thanh: Đã chỉnh thanh → huyền Suy luận: dà (âm hệ: 0 , từ vựng: 0) Nghĩa: nhiêu (Nhiều) vậy
Tự hình
- Tiểu triện
- Khải thư
- Hành thư
- Thảo thư
Dị thể: 余 · 𠎳 · 余 · 余 · 馀 · 馀 · 余 · 馀